Co to jest czerniak?
Czerniak to złośliwy nowotwór wywodzący się z komórek barwnikowych, który najczęściej rozwija się w skórze, ale może także pojawić się na błonach śluzowych oraz w gałce ocznej. Wczesna diagnoza i leczenie są kluczowe dla zwiększenia szans na wyleczenie.
Jakie są przyczyny czerniaka?
Przyczyny rozwoju czerniaka nie są w pełni wyjaśnione. Znaczenie mają zarówno czynniki genetyczne, jak i środowiskowe. Około 10% czerniaków występuje rodzinnie, dlatego członkowie rodziny pacjentów z czerniakiem powinni być pod stałą kontrolą dermatoskopową.
Czynniki ryzyka:
Obciążenie rodzinne – ryzyko wzrasta od 3 razy (1 chory krewny I stopnia) do 70 razy (≥3 krewnych)
Wcześniejsze zachorowanie na czerniaka (8-krotne zwiększenie ryzyka)
Inne nowotwory złośliwe skóry (3-krotne zwiększenie ryzyka)
Liczne znamiona barwnikowe (zwłaszcza >50; przy >100 znamionach 11-krotne zwiększenie ryzyka)
Xeroderma pigmentosum
Jasna skóra, jasne lub rude włosy, niebieskie oczy, obecność piegów (2–3-krotne zwiększenie ryzyka)
Okresowe intensywne narażenie na promieniowanie UV (słońce, solaria)
Skłonność do oparzeń słonecznych
Ciężkie oparzenia słoneczne w dzieciństwie lub młodości (2–3-krotne zwiększenie ryzyka po ≥5 epizodach oparzeń)
Immunosupresja (np. po przeszczepieniu narządu, ryzyko wzrasta 3-krotnie)
Zmiany skórne, które mogą sugerować czerniaka, charakteryzują się:
Asymetrycznym kształtem
Nierównym rozkładem barwy (ciemniejsze i jaśniejsze obszary)
Nierównymi brzegami
Zmianami w grubości i powierzchni
Wielkością >6 mm
Swędzeniem
Wczesne czerniaki są płaskie, niesymetryczne, wielobarwne i mają nieregularne brzegi. Zaawansowane mogą być wypukłe, owrzodziałe, a z ich powierzchni może sączyć się krwisty lub surowiczy płyn. Pierwszym objawem czerniaka może być powiększenie węzłów chłonnych w okolicy, gdzie rozwija się nowotwór.
Rodzaje czerniaka
Najczęstszy rodzaj to czerniak szerzący się powierzchownie (60–70%), powstający głównie ze znamion barwnikowych. Czerniak guzkowy, występujący w 10–30% przypadków, jest najcięższą formą. Czerniak z plamy soczewicowatej, rzadszy (5–15%), pojawia się u osób starszych, głównie na twarzy i szyi. Inne lokalizacje to dłonie, podeszwy stóp (czerniak akralny) oraz okolice pod paznokciami (czerniak podpaznokciowy).
Czy czerniak może być jasny?
Tak, występuje także czerniak bezbarwnikowy (2%), który jest pozbawiony barwnika i często pojawia się jako różowoczerwona grudka.
Czerniak gałki ocznej
Czerniak jest najczęstszym nowotworem złośliwym gałki ocznej u dorosłych, stanowiącym około 10% wszystkich przypadków czerniaka. Może występować w skórze powiek, spojówce oraz przedniej lub tylnej części błony naczyniowej oka. Rokowanie jest gorsze niż w przypadku czerniaka skóry.
Czerniak błon śluzowych
Czerniak błon śluzowych występuje najczęściej w jamie ustnej, górnych drogach oddechowych, przełyku (50%), sromie (20%) oraz okolicy narządów płciowych i odbytu (20%). Rokowanie jest złe, a leczenie polega na doszczętnym wycięciu zmiany oraz często radioterapii, chemioterapii lub immunoterapii.
Diagnostyka i leczenie
W razie wystąpienia niepokojących zmian należy zgłosić się do dermatologa lub onkologa. Podstawowym narzędziem diagnostycznym jest dermatoskop, który pozwala na wczesne wykrycie czerniaka. Nowoczesne metody, takie jak laserowa skanująca mikroskopia konfokalna, zapewniają mikroskopową rozdzielczość i prawie histologiczną ocenę zmian skórnych.
Leczenie:
Wczesne rozpoznanie i radykalne usunięcie zmiany
Biopsja węzła wartowniczego w przypadku potwierdzenia czerniaka
Immunoterapia i leczenie ukierunkowane molekularnie (leki jak ipilimumab, niwolumab, pembrolizumab)
Chemioterapia (rzadziej stosowana)
Izolowana kończynowa chemioterapia perfuzyjna w hipertermii
Źródło: Mp.pl medycyna praktyczna dla lekarzy i pacjentów
https://www.mp.pl/pacjent/dermatologia/choroby/nowotwory_skory/74371,czerniak
